to pierwsze pojęcie, które pojawia się, kiedy myślę o twórczości Mirosława Maszlanki. Nie chodzi tu tylko o spójność już prawie trzydziestoletniej drogi artystycznej, wierność naturalnym materiałom i manualnym technikom. Nie jest to też związane z precyzyjnymi programami, czy zaplanowanymi strategiami artystycznymi. W jednej z opowieści chasydzkich, rabbi Zusja zapytany o „bycie sobą” odpowiada, że po śmierci nikt go nie zapyta, dlaczego nie był Mojżeszem, ale zapytają go, dlaczego nie bym Zusją. No więc, Maszlanko jest Maszlanką i jako osoba, i jako artysta. Ta autentyczność polega na zrośnięciu się człowieka z jego twórczością w sposób tak poruszający, że prace wydają się być jak ślady istnienia, jak oddech.
Materiały, wybierane techniki i deklaracje artystyczne wiążą się bezpośrednio z historia jego życia, pochodzeniem, wykształceniem i miejscami przebywania. Artysta ma pracownię w stodole, w gospodarstwie, w którym się wychował, w pobliskim otoczeniu zbiera trawy, drewno oraz uprawianą przez siebie wiklinę. Uzewnętrznia świat, który zna, używając sposobów, które często sam wymyślił. Udaje mu się przez lata zachowywać prostolinijną uczciwość i pokorę w wewnętrznej spójności osoby i twórcy. Wszystko to doprowadziło do stanu prawie archaicznych warunków kreacji: jest natura z całym dobrobytem, jest człowiek ze swoimi rękoma, wrażliwością i duszą, a potem następuje przekształcenie tego spotkania w sztukę zupełnie nieutylitarną – w idealistyczny manifest. Piękne w tych pracach jest to, że nie mają w sobie ani sztuczności, ani żadnego wymuszenia. Niezależnie od tego, czy ulokowane są w naturze, czy wpisane we wnętrza, sprawiają wrażenie, jakby trwały w tych miejscach od zawsze, niczym byty naturalne.
Jest takie określenie w żargonie rzeźbiarskim jak forma „wyczuta”. Do opisu twórczości Mirosława mogłoby to być jedno ze słów – kluczy. Chodzi generalnie o zbalansowanie kierunków, napięć i mikro ciężarów tak, że widoczna jest harmonia, celowość i adekwatność do poszukiwanej ekspresji. Jest to coś, co jest do wyczucia, ale nie do końca do nauczenia.
Maszlanko potrafi wyważyć swoje prace co do grama; dąży do tej idealnej harmonii zgrania kształtu z otaczającą przestrzenią bardzo świadomie i niezmordowanie. Cóż innego skłania tego człowieka z lękiem wysokości do położenia drżącej stopy na kolejnym szczeblu drabiny, po to, żeby dołożyć kilka źdźbeł trawy więcej i ostatecznie znaleźć zamknięcie kształtu? Dodatkowo pomaga mu w tym organiczność materiału, jego lekkość, (jeśli nie są to sosnowe listewki, jak w „Opus Reticulatum” z 2016 roku), i technika oparta przede wszystkim na dotyku ręki ludzkiej (łączenie trawy woskiem pszczelim jak w „Pisanych po wodzie”, „Pareidoliach”, „Iluminacjach”, przeplot wikliną i drutem jak w „Tomografii drzewa”).
Mimo, że te formy często są monumentalne, zachowują subtelność i kameralność, którą bym porównała do kameralności naszych rodzimych pejzaży; do tej nie do końca sformułowanej słodyczy, do której tęsknił Słowacki w Paryżu, a Miłosz w Berkeley. Może chodzi o specyficzne zestawienie skali, światła, kolorów, materiałów, a może tylko o tę swojskość, którą się pamięta z dzieciństwa? Cokolwiek by to nie było, znajdziemy to w pracach Maszlanki, i w tym względzie te instalacje – artystycznie na absolutnie światowym poziomie – emanują duchem krajobrazu Europy środkowo-wschodniej. Jeżeli zestawiamy je ze sztuką innych artystów pracujących w naturze, jak Andy Goldsworthy, albo Nils-Udo, to odróżniają się jakimś innym ciepłem, transcendentnością, które – może tendencyjnie – ale lokowałabym w imaginarium słowiańskim. Można znaleźć w nich powinowactwo z lokalną kulturą chłopską w najsubtelniejszych jej odsłonach; opowieści o życiu w bliskości przyrody, o podziwie dla jej tajemnic, potrzebie jej uprawy, a czasem okiełznania, o duszewności i poczuciu sacrum.
(…)
Katarzyna Krzykawska
San Rafael, październik 2022
(z opisu wystawy „Estarium” w Galerii EL w Elblągu, 2022)